Nieuwsbrief

Uitgave van de Vereniging Behoud Synagoge Zuidlaren

April 2011

Voor u ligt de april editie van de nieuwsbrief van de Vereniging Behoud Synagoge Zuidlaren. In deze brief kunt u lezen over de komende activiteiten in de synagoge, een kort verslag van de plaatsing van de stolpersteine in Zuidlaren, informatie over het samenwerkingsverband van synagogen in Noord en Oost Nederland, berichten van de Stichting Oude Drents Kerken en van de Progressief Joodse Gemeente Noord Nederland. Over dit alles en nog veel meer kunt u in deze nieuwsbrief lezen.

Stolpersteine in Zuidlaren.

Op dinsdag 19 april zijn in Zuidlaren op 5 adressen 18 struikelstenen geplaatst voor de huizen van de Joodse Zuidlaarders die in de oorlog zijn weggevoerd en omgebracht door het nazibewind.

De werkgroep Stolpersteine was bijzonder verheugd en geroerd over het feit dat zo velen hun belangstelling toonden voor  deze plechtige gebeurtenis. Op alle adressen waren zeker wel 50 mensen aanwezig.

De verhalen die onze oud-voorzitter en kenner van het Joodse leven in Zuidlaren, Geert Hovingh, over deze Zuidlaarders vertelde, gaven  extra  betekenis aan de plaatsing van de Stolpersteine. Esther Julius heeft bij elke steen een witte roos gelegd.

Wij hopen dat velen in de toekomst “met hun hart en hoofd struikelen” over de Zuidlaarder struikelstenen.

Pesach

Als deze nieuwsbrief bij u in de (digitale) brievenbus valt zijn de acht dagen van het feest van Pesach alweer achter de rug. Op dinsdag 19 april, tweede seideravond, heeft de PJG-Noord Nederland in de synagoge o.l.v. Rabbijn Tamarah Benima een gemeenteseider gehouden. Hierbij waren 38 leden, familie en vrienden aanwezig. Tijdens de seider wordt het verhaal van de Uittocht uit Egypte verteld, de bevrijding van het Joodse volk uit de slavernij. Het boek, waarin dit bevrijdingsverhaal, de lofzeggingen en liederen staan, heet de Hagada (=verhaal). Door het Verbond van Progressief/Liberaal Joodse Gemeenten is vlak voor Pesach een vernieuwde Hagada uitgebracht. Deze onderscheidt zich van de vele andere Hagadot door een heldere structuur: uitleg en commentaren zijn gescheiden van de eigenlijke vertelling. Deze laatste is zowel in het Hebreeuws, het fonetisch als het Nederlands weergegeven. Tijdens de acht dagen van Pesach worden er geen gegiste producten gegeten. In plaats daarvan eet men matzes. Dit herinnert eraan dat er tijdens de nachtelijke uittocht geen tijd was om het deeg voor het brood te laten rijzen. Voorafgaand aan Pesach moet het hele huis “desemvrij” worden gemaakt. Dit is voor de synagoge ook gebeurd. Vandaar dat tijdens de lezing op 17 april de gasten ook geen koek of cake bij de koffie geserveerd kregen.

Stichting Oude Drentse Kerken

Wat zijn we met z’n allen apetrots op ons mooie sjoeltje. Temeer als je beseft dat er door de vereende krachten van de Stichting Oude Drentse Kerken (SODK), de Vereniging Behoud Synagoge Zuidlaren (VBSZ) en de Progressief Joodse Gemeente Noord Nederland (PJG) een monumentje is hersteld dat zowel een plek heeft gekregen in de Zuidlaarder samenleving en als synagoge weer recht doet aan zijn oorspronkelijke bestemming.

Stichting Het Drentse Landschap (HDL, 1934) is evenzeer begaan met natuur en landschap als met het culturele erfgoed. Zij beheert ruim 8000 hectaren bos en natuurgebied en meer dan 250 gebouwen. Een groot aantal van de gebouwen zijn monumenten van allerlei aard. Zo’n tien jaar geleden maakte HDL zich zorgen over de toekomst van karakteristieke kerken in Drenthe. Door ontkerkelijking en kerkfusies verliezen steeds meer kerken hun functie. Als het geen officiële monumenten zijn, dreigt de slopershamer of anders verkeerd gebruik of gebrek aan onderhoud. HDL besloot in 2003 een aparte stichting voor kerken in het leven te roepen: de Stichting Oude Drentse Kerken. Dit vanwege specifieke subsidies voor aankoop en restauratie.

De voormalige synagoge van Zuidlaren was bij uitstek een object voor de SODK. Voordat de stichting een kerk verwerft, moet er echter een redelijke zekerheid bestaan dat een plaatselijke organisatie de exploitatie en het onderhoud zal behartigen. Daarvoor was in 2001 de VBSZ opgericht, die dezelfde ambitie had. Beide partijen vonden elkaar en SODK besloot het gebouwtje te kopen van de Gemeente Tynaarlo. Inmiddels had zich nog een geïnteresseerde gemeld: de (nu geheten) PJG. Helemaal geweldig nu het gebouw niet alleen gerestaureerd en in stand gehouden kon worden, maar ook zijn oorspronkelijke Joodse functie terug zou kunnen krijgen.

In goed onderling overleg gingen de drie partijen in hun eigen netwerken op zoek naar subsidies. SODK en VBSZ voor de restauratie en inrichting van het gebouw en de PJG voor de inventaris. Eind 2007 kon het gebouw kant en klaar ter beschikking worden gesteld aan de VBSZ als beheerder en – na de inwijding als synagoge – aan de PJG als gebruiker.

De VBSZ is belast met de exploitatie; d.w.z. de kosten van onderhoud en gebruik. Daar moeten uiteraard inkomsten tegenover staan. Die worden verkregen uit entreegelden voor muziekuitvoeringen, lezingen, cursussen, verkoopexposities e.d., maar ook uit gebruik als stemlokaal en trouwlocatie. Mede dankzij de vrijwillige inzet van velen ziet het financiële plaatje er tot nu toe gezond uit.

Een keer per jaar voert de VBSZ overleg met zowel de SODK als de PJG om van alles op elkaar af te stemmen. De activiteiten van de VBSZ worden door HDL/SODK opgenomen in de breed verspreide halfjaarlijkse activiteitenagenda. Gebleken is dat hierdoor ook begunstigers van HDL naar de synagoge worden gelokt. En dat kan ons alleen maar ten goede komen.

Syneon: nieuw netwerk van museale synagogen

Stel je maakt een reis van Appingedam via Winsum en Groningen naar Bourtange. Dan naar Zuidlaren, Emmen, Zwolle, Deventer en Enschede. Van daar naar Borculo, Lochem, Dieren en Elburg. Waarom juist deze route door Noord-Oost Nederland? Om de synagogen. In elk van de genoemde plaatsen kun je een synagoge bekijken, voormalig of weer in gebruik. De meeste van deze museale synagogen worden beheerd door vrijwilligers, vaak onder de paraplu van een stichting of vereniging. Ze zetten zich allemaal in voor het behoud een toonbaar maken van de synagoge en daarmee het Joods cultureel erfgoed in hun vestingingsplaats. Sinds 2009 bestaat er een prille samenwerking tussen deze synagoge, sinds kort onder de naam Syneon, Synagogen in Noord en Oost Nederland.

Het initiatief tot de samenwerking werd genomen door Stichting Synagoge Enschede en Stichting Folkingestraat Synagoge in Groningen. Beide zijn vergelijkbare organisaties, ze werken met professionele medewerkers, organiseren activiteiten als exposities, concerten, rondleidingen, educatie en lezingen. En ook van groot belang: ze vervullen een centrale rol in hun regio, respectievelijk het Noorden en Oosten. Niet toevallig zijn het ook veruit de grootste synagogen in beide regio’s. In beide organisaties ontstond een behoefte tot samenwerking, niet alleen met elkaar maar ook met vergelijkbare synagogen en organisaties. Al spoedig werd een eerste bijeenkomst gehouden in Groningen waarbij andere synagoge uit Noord en Oost Nederland uitgenodigd werden. Ook het Etty Hillesum Centrum in Deventer en Herinneringscentrum Westerbork werden uitgenodigd mee te doen, van wege hun sterke betrokkenheid bij het Joodse erfgoed. Meerdere bijeenkomsten werden belegd waarbij deskundigen uitgenodigd werden om een inleiding te houden over een bepaald onderwerp, zoals sponsoring, fondsenwerving, educatie, e.d. De leden profiteren zo van elkaars ervaringen en expertise. Momenteel wordt gewerkt aan heel concrete vormen van samenwerking. Zo worden lijsten opgesteld met geschikte sprekers, concerten en exposities. De deelnemende organisaties kunnen deze lijsten gebruiken bij de invulling van hun culturele programma’s. Ook zullen in de toekomst gezamenlijke, roulerende exposities en concerten worden georganiseerd. Onlangs is besloten een gezamenlijke website te maken, waarbij het Herinneringscentrum Westerbork hun expertise aangeboden heeft. Hierdoor zullen de deelnemende synagogen zich nog beter aan het publiek kunnen presenteren en zal het Joodse erfgoed in Noord en Oost Nederland zich in nog meer belangstelling verheugen.

Educatief-project

In samenwerking met en gesponsord door de Stichting Oude Drentse Kerken zijn wij een educatief-project gestart. De doelstelling van dit project is de kinderen uit groep 7 en 8 van de basisschool kennis te laten maken met religieus erfgoed, traditie, betekenis van religie, e.d.. De SODK had daarvoor een educatief medewerkster aangesteld om dit project uit te voeren in overleg en samenspraak met iemand van onze vereniging. Het project is nu in een ver gevorderd stadium, we hebben al proef gedraaid met groepen kinderen van twee basisscholen uit Zuidlaren. Het project bestaat uit een lesbrief die drie lessen omvat. De eerste les wordt op school gedaan, daarin wordt uitgelegd wat traditie is, erfgoed, religie, aan de hand van dia’s die van de website van de SODK zijn te downloaden. De tweede les bestaat uit een bezoek aan de synagoge, waar de kinderen aan de hand van een aantal opdrachten het gebouw gaan verkennen en uitleg krijgen waar de verschillende voorwerpen en meubelstukken voor dienen en welke rol ze spelen in de joodse religie en eredienst. De derde les is weer op school en is een soort evaluatie die aan de hand van een kaartspel wordt gedaan. De scholen waren zeer enthousiast en we zijn van plan deze lessen aan alle basisscholen in de gemeente Tynaarlo aan te beiden.

Agenda

1 mei, 15.00 uur: een middag van poëzie afgewisseld met Jiddische zang. De dichters Suze Anders en Atze van der Wijk lezen voor uit eigen werk. Nicolette Leenstra leest gedichten voor van Cecile Evers en Roel Brouwer. Alle gedichten zijn geschreven met het oog op de 4-mei-herdenking. Het geheel wordt omlijst met zang van Carla da Silva, zij zingt een selectie van Jiddische gedichten begeleid door Bunna Arends op de piano.

Dit sluit tevens ons programma “Zondagmiddag in de synagoge” af, in oktober hervatten wij dit weer met een nieuwe selectie van concerten en lezingen.

Zomer in de synagoge; van 17 juli tot en met 7 augustus is er een tentoonstelling van werken van de schilder Ies Jacobs.

Ies Jacobs is in 1917 geboren in Engeland en op zijn 7^de verhuisd met zijn ouders naar Amsterdam, Transvaalbuurt. In de oorlog ondergedoken geweest waar hij een aangrijpend boek over geschreven heeft. Op You Tube staat een interview met hem: Ies Jacobs, kunstenaar in onderduik. Hij maakt o.a. prachtige aquarellen, waarvan een selectie tentoongesteld zullen worden. Tijdens de tentoonstelling is de synagoge open op woensdag-, zaterdag- en zondagmiddag van 13.00-16.00 uur.

Van 7 augustus tot en met 27 augustus is de synagoge open voor publiek op woensdag- en zaterdagmiddag van 13.00-16.00 uur.