In 1884 werd de synagoge van Zuidlaren feestelijk in gebruik genomen, nadat een jaar eerder een kleine plaatselijke gemeente was gesticht. Helaas moest die in 1925 al weer worden opgeheven omdat men geen ‘minje’ meer kon maken (van ‘minjan’, in gewoon Nederlands ‘het getal’, n.l. het aantal van tien volwassen joodse mannen dat minimaal nodig is om een godsdienstoefening te kunnen houden). Het gebouw werd verkocht om in de volgende tachtig jaar voor allerhande doelen te worden gebruikt en ook wel misbruikt. Twee keer stond het op de nominatie om gesloopt te worden, beide keren kon dat gelukkig worden voorkomen. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog raakte de herinnering aan joods leven in Zuidlaren geheel in vergetelheid, onbegrijpelijk eigenlijk, waar niet minder dan vijftien joodse Zuidlaarders het leven lieten in de vernietigingskampen van de Nazi’s.

In 1998 besloot een aantal Zuidlaarders een comité in het leven te roepen dat de gedachtenis aan hen in de harten en de hoofden van de Zuidlaarders moest vastleggen door middel van een monument. In 2000 werd het onthuld tegen de zuid-muur van de voormalige synagoge. Verder kwam in hetzelfde jaar op instigatie van het comité een boekje uit over het verdwenen joodse leven onder de titel “Joods Leven in Zuidlaren” (het werd geschreven door drs. G.C. Hovingh en is inmiddels uitverkocht). En in 2002 konden dankzij de inzet van genoemd comité voldoende fondsen bijeen gebracht worden om de ernstig verwaarloosde joodse begraafplaats van Zuidlaren te restaureren. Tenslotte werd in 2007 met vereende krachten de restauratie van de voormalige synagoge gerealiseerd. Het mag een wonder heten dat op deze wijze de gedachtenis aan de ooit zo bloeiende joodse gemeente van Zuidlaren weer tot leven kon komen, meer nog: dat zelfs nieuw joods leven kon opbloeien waar de oude synagoge inmiddels een tehuis is geworden voor de Progessief-Joodse Gemeente Noord-Nederland (Beth HaTsafon). Tenslotte is het sjoeltje inmiddels uitgegroeid tot een druk bezochte toeristische trekpleister en een ontmoetingsplaats voor mensen van verschillende religieuze achtergronden of levensovertuigingen. De synagoge van Zuidlaren leeft!